İzleyiciler

doğan şahin etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
doğan şahin etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

11 Ocak 2023 Çarşamba

KOMPLOCU PARANOİD GRUPLAR

HEDEFİNİ ŞAŞIRMIŞ BİR İSYANIN ÜRÜNÜ OLARAK KOMPLOCU PARANOİD GRUPLAR

Doğan Şahin

 

GİRİŞ

Bu yazıda son yıllarda giderek artan her şeyden şüphelenen, kimseye güvenmeyen ve her işin ardında bir komplo arayan insan gruplarını ele alacak ve bu insanların nasıl gruplaştıklarını, ne gibi özellikler gösterdiklerini ele alacağım.   

Bu makalemin tamamı Birey ve Toplumun Psikodinamikleri Üzerine Yazılar isimli kitabımda yayınlanmıştır.


6 Nisan 2020 Pazartesi

PANDEMİYLE MÜCADELE NASIL YAPILMALI, TOPLUM RUH SAĞLIĞI NASIL KORUNMALI



SALGINA KARŞI ULUSAL SEFERBERLİK RUHU NASIL YARATILABİLİR
VE
TOPLUM RUH SAĞLIĞI NASIL KORUNABİLİR

Son günlerde hepimizin gündemini meşgul eden Covid-19 salgını bir paradigma kayması yarattı ve pek çok soruyu beraberinde getirdi. Bu salgın vesilesiyle sınırların ve sınıfların doğa nezdinde pek hükmü olmadığını gördük. Çin’de bir kişide ortaya çıkan bir hastalık 3 ay sonra Amerika’da 500 bin kişiye bulaştı. Çok parası veya ayrıcalıklı bir tabakadan olmak belki bazı sistemlerde tedaviye ulaşım şansını nispeten artırıyordur ama hastalığa yakalanmayı önlemiyor.
Ülkemizde hastalık tüm ülkeye yayılmış durumda, dolayısıyla hepimizi etkileyen ve giderek de daha çok etkileyecek olan bir şeyle karşı karşıyayız, o yüzden birlikte hareket etmek ve birbirimizin deneyimlerinden yararlanarak omuz omuza mücadele etmemiz şart. Uluslararası bir dayanışmayı şimdilik yapamazsak da en azından ulusal ölçekli bir dayanışma zorunlu görünüyor.
BU MÜCADELE TOPYEKûN BİR SEFERBERLİK BİÇİMİNDE VERİLMELİ VE HERKES DAHİL EDİLMEYE ÇALIŞILMALIDIR.
Dışarıda bırakılan ya da kucaklanamayan herkes büyük bir risk oluşturacaktır. Salgını durdurduk, her şey normale geldi, bir yerlerde kalan tek bir vaka bile yeni bir salgını başlatabilir.
Dolayısıyla üşenmeden, yorulmadan, bıkmadan teker teker herkesi kazanmak için çabalamak gerekmektedir.
Yaşlılara kötü davranan gençlere, sarımsakla ya da kelle paça ile tedavi olacağını sanan yurttaşlarımıza, bize bir şey olmaz diyenlere, korunmanın önemini kavramayanlara… hepsine tane tane, tekrar tekrar anlatmak gerekiyor. Alay etmek ya da dışlamak yerine anlamak, anlatmak gerekiyor.
Dolayısıyla salgınla mücadeleyi yürütecek ulusal ölçekli bir kurula ihtiyacımız vardır.
PANDEMİ İLE MÜCADELE KOORDİNASYON KURULU
Salgınla ilgili her şeyi tek elden koordine edecek, birimler arasında uyum sağlayacak, yurt dışındaki çalışmalarla bağlantılar kuracak yetkili bir kurul kurulmalıdır. Pandemi ile Mücadele Koordinasyon Kurulu adı verilebilecek bu kurulun bir bilim bir de siyasi/yürütücü iki alt kurulu olmalıdır.
Pandemi ile Mücadele Koordinasyon Kurulu başkanı Sağlık Bakanı’dır. Kurul Cumhurbaşkanı’na karşı sorumludur.
Bilimsel Kurulu
Örnek olarak iki epidemiyolog, iki enfeksiyon hastalıkları uzmanı, iki virolog, iki göğüs hastalıkları uzmanı, iki halk sağlığı uzmanı, bir basın ve halkla ilişkiler uzmanı, bir ruh sağlığı uzmanı, bir sağlık bakanlığı müsteşarı, bir iç işleri bakanlığı müsteşarı, bir sağlık odaları temsilcisinden oluşabilir ve buna ihtiyaç dahilinde başka disiplinlerden uzmanlar dahil edilebilir.
Yürütme Kurulu
% 5 den fazla oy almış tüm parti temsilcileri ile sivil toplum örgütü temsilcilerinden oluşmalıdır. Siyasi partiler bu kurula aldıkları oy oranında temsilci vereceklerdir.  Söz gelimi bu kurulun siyasi temsilciler bölümü 20 kişiden oluşacaksa her parti % oy oranının 5 de biri kadar temsilci yollar. (Yani % 5 oy almış parti 1, yüzde 20 oy almış bir parti 4 temsilci gibi…)
Siyasi parti temsilcileri sayısının yarısı kadar da çeşitli sivil toplum örgütleri temsilcileri kurula alınır. Seçilecek sivil toplum örgütleri temsilcilerinin konuyla ilgili örgütlerden olmasına ve örgütlerin üye sayılarına dikkat edilir.
Politikalar, karar önerileri bilimsel kurul tarafından oluşturulup, siyasi/ yürütme kurulu tarafından tartışılarak karara bağlanır.
 Pandemi İle Mücadele Koordinasyon Kurulu işlerini şu ilkelere göre yapar.

1.   MÜCADELEYİ SEFERBERLİK RUHUYLA YAPMAK VE HERKESİ DAHİL ETMEK  
Dışarıda bırakılan ya da kucaklanamayan herkes büyük bir risk oluşturacaktır. Salgını durdurduk, her şey normale geldi, bir yerlerde kalan tek bir vaka bile yeni bir salgını başlatabilir.
Dolayısıyla üşenmeden, yorulmadan, bıkmadan teker teker herkesi kazanmak için çabalamak gerekmektedir.
Yaşlılara kötü davranan gençlere, sarımsakla ya da kelle paça ile tedavi olacağını sanan yurttaşlarımıza, bize bir şey olmaz diyenlere, korunmanın önemini kavramayanlara hepsine tane tane, tekrar tekrar anlatmak gerekiyor. Alay etmek ya da dışlamak yerine anlamak, anlatmak gerekiyor.
İktidara küskün olanlar, güvenmeyenler, uzak duranlar ile iktidara yakın olanlar ve iktidarı destekleyenlerin bir araya gelmesi, aynı amaç ve doğrultuda çalışmalarının sağlanması gerekiyor. Bunun için de süreci her düzeyde birlikte yürütme mekanizmalarının kurulması gerekiyor.  
  1. HER DÜZEYDE ŞEFFAFLIK VE KOLAY ULAŞABİLİRLİK

Koordinasyon kurulu acilen hangi stratejinin uygulanmasının doğru olacağını belirleyip, halka açıkça anlatmalıdır.
Ne gibi bir strateji belirlendiği, ne hedeflendiği, bunu gerçekleştirmek için ne planlandığı açıklanmalıdır.
Açıklanan plan bir yandan uygulanmaya başlarken bir yandan da tartışmaya açık olmalıdır.  
Bu salgına karşı mücadelede nasıl bir strateji izlenmesi gerektiği halkın ve uzmanların görüşüne sunulmalı, kararlaştırılan stratejinin ne olduğu, mantığı ile birlikte halka açıkça anlatılmalıdır.
Kastettiğim şey şudur; örneğin "sokağa çıkma yasağı olmadan, iş yerlerini açık tutarak ekonomik küçülmeyi minimalde tutmayı, uzun sürebilecek bir izolasyon için ekeonomik sürdürülebilirlik sağlamayı düşünüyoruz.
Bu şekilde hastalanma sayısını 100 000, ölü sayısını da 15 binin üzerine çıkmadan salgını 3 ay içinde atlatabileceğimizi düşünüyoruz."
Ya da" vaka sayısı arttıkça kademeli izolasyon uygulayacağız, bu şekilde de şöyle bir hedefimiz var" gibi.
 
  1. SÜREKLİ DOĞRU BİLGİLENDİRME

a.    TRT Televizyon Kanalları

TRT kanallarından ikisi salgına tahsis edilmelidir.
Bu kanallardan biri virüsten korunma yollarıyla ilgili, salgının durumu, diğer ülkelerdeki durumlar vb hakkında düzenli olarak bilgiler vermelidir. Ek olarak iyileşen kişilerin hikayeleri, ilaç ve aşı çalışmaları ve hastalanma sıklığı ve ölüm oranlarının düştüğü ülkelerin haberleri gibi gerçekçi ve umut vadeden yayınlar da yer almalı, halkın psikolojik dayanıklılığı ve önlemleri uygulama kararlılığı bu sayede güçlendirilmelidir.
Bu kanalda stresle baş etme eğitimleri gevşeme egzersizleri, yoga gibi uygulama eğitimleri de verilebilir.
Diğer kanal ise insanların iyi hissetmesini ve güzel vakit geçirmesini sağlayacak yayınlar yapmalıdır. Mesela ilk yüz filmi göstermek, çok iyi konserleri yayınlamak, tiyatro gösterileri sunmak  ayrıca çocuklara yönelik programlar yardımcı olabilir

b.    Diğer TV Kanalları
Diğer TV kanallarında da düzenli olarak kamu spotları yapılarak düzenli bilgi akışı sağlanmalıdır. Ayrıca salgınla ilgili yetkin kişilere söz hakkı verilmeli, konuyla ilgili olası yanlış bilgilendirmelerden kaçınılmalı, halkı yanlış yönlendiren kimselere karşı yaptırım uygulanmalıdır.
Hala insanların çoğu ellerini nasıl yıkaması gerektiğini, maskenin ne zaman ne şekilde kullanılması gerektiğini, dışarıdan gelen malzemelerin nasıl temizlenebileceğine dair yeterli bilgiye sahip değildir. Hem TRT kanalları hem diğer kanallar sık sık hijyen ve korunma yollarına ilişkin  daha ayrıntılı şeyler sunmalıdır.
Ramazan ayında insanların yanıtlanmasına ihtiyaç duyduğu soruların yanıtlandığı programlarda olduğu gibi insanların korunma yolları ve hastalıkla ilgili diğer sorularının yanıtlandığı programlara yer verilmelidir.
c.    Gazeteler
Gazeteler her gün bir sayfasını salgınla ilgili yararlı bilgiler vermeye ayırmalıdırlar. Yukarıda televizyonlarla ilgili söylenen bilgilendirici yayınları gazetelerin de düzenli olarak yapması sağlanmalıdır. 

d.    Korona Danışma Hattı
Belirsizlik ve uyaran fazlalığı insanların endişe ve kaygı belirtileri yaşamasına neden olmakta ve başvurulacak doğru ve bilimsel kılavuzlara duyulan ihtiyacı arttırmaktadır. Ülke çapında bir CORONA DANIŞMA HATTI kurulmalı ve insanların ihtiyaç duyduğu bilgi ve yardım için hizmet vermelidir.
Mesela bir kişi ne zaman test yaptırmalı
Ne zaman hastaneye gitmelidir
Ne yapmışsa bulaşma olmuş olabilir
Dışarıdan gelen malzemeleri bulaşı olmadan nasıl kullanılabilir hale getirir
Kapıya gelen bir kargo görevlisi ya da kamu görevlisi ile nasıl iletişim kurmalı, neler dikkat etmelidir

4.   SAĞLIK ÇALIŞANLARINI KORUMA
Sağlık çalışanları sıklıkla uzun süreli çalıştıklarından kendilerini korumakla ilgili dikkatsizlikler yapmaktadır. Sağlık çalışanlarına kendileri korumakla ilgili eğitimler çok özenli ve tekrarlayıcı bir şekilde verilmeli, bağışıklık sistemlerini zayıflatacak, uykusuzluk, uzun saatler boyunca çalışmak gibi durumlara maruz bırakılmamalıdır.
Sağlık çalışanlarının bu süreçte aileleri ve sevdikleriyle ilgili kaygıları, kalacak yer, ulaşım, çocukları için bakıcı ve kişisel koruyucu ekipman temini gibi teknik zorlukları anlaşılmalı ve ivedilikle çözüme kavuşturulmalıdır.
Ayrıca sağlık çalışanlarının viral yüke maruz kalıyor oluşları toplumsal alandan dışlanmalarına sebep olmakta, içine itildikleri yalnızlık zaten zor koşullar içinde mücadele eden sağlık çalışanlarını ruhsal açıdan da yıpratmaktadır. Otele, ticari araçlara kabul etmeme gibi ayrımcılık içeren davranışlara yaptırım uygulanmalı, barınabilecekleri ve dinlenebilecekleri tesisler ayarlanmalıdır.
5.   RUH SAĞLIĞI HİZMETLERİNİ KOLAY ULAŞILABİLİR HALE GETİRMEK
Ruh sağlığı hizmetlerini kolay ulaşılabilir ve mümkün olduğunca  online hale getirilmelidir.
Bu dönemde ruh sağlığı sorunlarında artış olacaktır. Üç basamaklı bir ruh sağlığı sisteminin kurulması gerekir.
1)    Online danışma hattı: İnsanların aradıkları zaman içinde bulundukları durumun ne olduğuna dair bir bilgi alabilecekleri hizmettir. Burada çalışan ruh sağlığı profesyonelleri, çok sık görülen basit kaygı ve üzüntüler konusunda halkı bilgilendirecek, kolay gevşeme egzersizleri ve rahatlatıcı önerilerde bulunacaktır. Durumu psikiyatrik bir yardım gerektiren kişileri psikiyatri polikliniklerine yönlendirecektir.
2)    Psikiyatri poliklinikleri: ulusal düzeyde acil psikiyatri poliklinikleri yaygınlaştırılmalıdır. Online danışmanlık hizmetinde psikiyatrik değerlendirme gerektiren hastalar burada muayene edilerek tanıları konur. İlaç tedavisi gerektiren hastaların tedavileri başlanır. Psikoterapi gerektiren hastalar ulusal ölçekte organize edilmiş online terapi hizmetlerine yönlendirlir
3)    Yataklı servisler: Mümkün olduğunca sadece acil ve dışarıda kendisine veya başkalarına zarar verebilecek hastalarla sınırlı tutulmalıdır.

6.   SİYASİ LİDERLERLE İŞBİRLİĞİ İÇİNDE OLMA
En azından mecliste grubu bulunan partilerin liderleri bir araya gelip, salgınla mücadele bitene kadar salgına karşı ortak çalışacaklarını, el ele vereceklerini, bu süreçte birbirlerine karşı kaba, yıkıcı, ağır eleştiriler yöneltmeyeceklerini ve sık sık salgına karşı mücadeleyi görüşmek ve yapılabilecekleri değerlendirmek için görüşeceklerini ilan etmelidirler
Bu süreçte siyasilerin göçmenler, azınlıklar, engelliler ve yoksullar gibi dezavantajlı grupların sorunlarına eğilmesi, bu grupları dışlayıcı bir dil kullanmaktan kesinlikle kaçınması, ev izolasyonuyla artan ev içi şiddet vakalarını azaltmaya yönelik bir eylem planı yapması yerinde olacaktır
Bu süreçte maddi kayıp yaşayan pek çok vatandaşımızın vergi indirimi, fatura ve kira giderlerinin düzenlenmesi, kredi borçlarının ertelenmesi ve gerektiği takdirde maddi destek sağlanması gibi tedbirlerle kaygılardan arındırılması siyasilerin önemli önceliklerinden biri olmalıdır.

7.   BASINLA İŞ BİRLİĞİ İÇİNDE OLMA
Basın öncellikle şeffaf, nitelikli ve doğru haber yapmak, gerekirse kaynak göstermek, iddia edilen bilginin aksi yönde veriler varsa bunları da paylaşmak gibi bir tutum belirleyerek halka güvenilir doğru bilgiler vermelidir. Çeşitli siyasi polemiklere ve çatışmalara mümkün olduğunca yer ayırmamalıdırlar.
Alanında yetkin kişilerle yapılan röportajlar halkı bilgilendirmek ve bilimsel metoda uygun hareket etmek, dezenformasyondan ve bilgi kirliliğinden kaçınmak gerekmektedir.
Siyasi otoriteye halkın taleplerini iletmek, yanlış uygulama ve söylemlere eleştirel yaklaşabilmek, bu konularda halka karşı sorumlu davranmak basının bu dönemdeki görevleri arasında olmalıdır.
8.   YEREL YÖNETİMLERLE İŞBİRLİĞİ İÇİNDE OLMA
Pandemi ile Mücade yerel düzeyde belediyelerle işbirliği içinde yürütülmelidir. Belediyeler koordinasyon kurulu kararlarına uygun bir biçimde ulaşım sınırlamaları, temizlik ve fiziksel mesafe denetimlerini yerine getirmelidirler.  İzolasyon koşullarında güçlük yaşayan, yaşlılara, yoksullara yardımlar belediyeler tarafından organize edilebilir.

9.   SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ İLE İŞ BİRLİĞİ İÇİNDE OLMA
Bu dönemde yardım ve desteğe ihtiyaç duyan kişilerin sesinin duyulması ve yaşadıkları zorlukların görünür olması normal zamanlarda olduğundan daha fazla çaba gerektirmektedir, bunun için dezavantajlı grupların çeşitli kuruluşların da yardımıyla tespit edilmesi, ihtiyaçlarının belirlenerek giderilmeye çalışılması gerekmektedir.
Travmayla başa çıkmanın en etkili yollarından biri sosyal destek sistemlerinin harekete geçirilmesi ve benzer zorluklar yaşayan kişilere destek olmaktır. Dolayısıyla sivil toplum kuruluşlarının özellikle zor durumda olan kişilerin alışverişinin yapılması, yiyecek, barınma gibi temel ihtiyaçlarının karşılanması, gereken sosyal ve teknik desteğe ulaşması gibi konularda, gönüllü çalışacak fertlere ulaşarak bu faaliyetleri organize etmesi yararlı olacaktır.
Bundan öte çok sayıda insan ve örgütün salgına karşı birlikte mücadele etmeleri herkesin işim bir ucundan tutması, ihtiyacımız olan seferberlik ruhunu, dayanışma duygusunu güçlendirecek, herkesin birbirine saygı ve sevgi duyduğu, gözettiği bir dünya kurma konusunda ümitleri yeşertecektir.

16 Mart 2020 Pazartesi

PARANOİD KİŞİLİK BOZUKLUĞU


NESNE İLİŞKİLERİ TEMELLİ KİŞİLİK KURAMI ÜZERİNDEN
PARANOİD KİŞİLİK BOZUKLUĞU 
Doğan Şahin

Bir karakter yaratmak
Emekli olup tiyatro eğitimi almaya başladığımda terapist eğitimi ile oyuncu eğitimi arasında benzerlikler olduğunu fark ettim. Her ikisinin de bir karakterin nasıl düşündüğünü, nasıl hissettiğini doğru anlaması gerekiyor. Birinin hastası ile diğerininse canlandıracağı karakterle çok iyi empati kurması ve hatta bana kalırsa özdeşim yapması gerekiyor. Tam olarak O nasıl hissediyorsa öyle hissetmesi, O nasıl düşünüyorsa öyle düşünmesi, hayata bir süreliğine onun gözlerinden bakması gerekiyor. Terapist bunu görece kısa sürelerle yapıp sonrasında gözlemci egosunu devreye sokarken oyuncunun daha uzun süre karakteri ile özdeşim içinde kalması gerekiyor.  Acaba terapistin ve oyuncunun empati ve özdeşim kurma becerisi nasıl artırılabilir? 
Başka biri gibi düşünebilmenin, hissedebilmenin kolay yolları var mıdır? 
Bu soruya uzunca bir süre çeşitli yanıtlar verdikten sonra bir karakterin kavranmasını sağlayan en iyi yolun, karakteri çeşitli nesne ilişkileri içinde hayal etmekten geçtiği sonucuna vardım.  Bu yola ilişkin teorik çerçevenin de nesne ilişkileri kuramı aracılığıyla oluşturulabileceğini düşündüm. 

Bu makalemin tamamı Birey ve Toplumun Psikodinamikleri Üzerine Yazılar isimli kitabımda yayınlanmıştır.

10 Mart 2020 Salı

TELEVİZYON VE MEDYANIN TOPLUM PSİKOLOJİSİNE ETKİLERİ





KİTLE İLETİŞİM ARAÇLARI VE PSİKİYATRİ


Doğan Şahin
İstanbul Tıp Fakültesi Psikiyatri AD
Sosyal Psikiyatri Servisi

“Gelecekten umudu tümüyle kesmek doğru değildir,
çünkü sinemalarda ışıklar söndüğünde
hala öpüşenler var.”
Adorno


GİRİŞ

Özellikle okuma alışkanlığı olmayan ülkemizde kitle iletişim araçları arasında televizyonun çok ayrı bir yeri vardır. Ülkemiz son yıllara kadar televizyon seyretme oranında ABD’den sonra ikinci iken, son iki yıldır, dünyada en çok televizyon seyredilen ülke ünvanını kazanmıştır. 
Ortalama günde 5 saat televizyon izleyen bir milletiz.  Hafta içi günlerde ortalama televizyon izleme düzeyi 5,09 saattir. Hafta içi günlerde 10 saat ve daha fazla televizyon izlediğini belirtenlerin oranı %18,7’ dir.  (RTÜK Raporu)
Gelir düzeyi ile televizyon izleme düzeyi arasında negatif bir korelasyon gözlenmektedir. En az televizyon izleyenler 2.001 YTL ve daha fazla geliri olanlardır (4,27 saat) (RTÜK Raporu)

Program türlerine göre  izlenme düzeyleri :
Haber programları %74,8,
Yerli diziler %56,8,
Eğlence-güldürü-talk show %42,2,
Belgeseller %40,8,
Yabancı sinemalar %40,8,
Dini programlar %40,5,
Açık oturum ve tartışma programları %40,4,
Türk filmleri %37,3,
Sır programları %34,7,
Yarışma programları %32,1,
Spor programları %30,
Müzik programları %28,2,
Türk halk müziği %28,1,
Kültür-sanat programları %21,3,
Türk pop müziği %20,9,
Türk sanat müziği %20,8,
Magazin programları %18,2,
Ekonomi programları %15,4,
Yabancı diziler %14,4,
Yabancı müzik %12
Çocuk programları %11,2,
Kadın programları %10,8
Evlilik yarışmaları %6,8.

Kitle iletişim araçları ve iletişimsizlik
Ülkemizde ortalama bir kişi zamanının %28’ini televizyon izleyerek geçirmektedir. %33’ünü uyumakla, %33’ünü çalışmakla ve %6’sını bu faaliyetlerin dışındaki diğer faaliyetlerle geçirmektedir.  İnsan ilişkilerine, sevgiye, dostluğa, kendini geliştirmeye ve iletişime zaman kalmamaktadır.
8 saat uyku, 10 saat çalışma-yol, 5 saat TV seyretme, 1 saat  insani ve sosyal ilişkiler
Bir Amerikalı çocuğun haftada 28 saat televizyon seyrettiğini, bunun bütün bir yıla  oranlanması ile okulda geçirilen zamanın iki misli gibi çarpıcı bir sonucun çıktığı görülmektedir.

Çocuklar düzenli bir alışkanlık olarak TV seyretmeye 2- 2,5 yaşında başlamaktadırlar. Yapılan araştırmalara göre, Türkiye’de çocuklar televizyon seyretme konusunda tamamen özgürdürler. %82 oranında televizyon izlemek ile ilgili kararlarını kendilerinin verdiklerini söylemekte, istedikleri programı seçmekte, istedikleri saate kadar televizyon başında oturabilmektedirler.

İnsanların bu kadar yoğun bir şekilde kitle iletişim araçlarını izlemelerine karşın, bilgilenme oranları son derece düşüktür. “Bilgi” ve “enformasyon” bolluğunda “doğru bilgi” ye ulaşmak gittikçe daha kompleks bir hal almıştır. İletişim kanallarındaki niceliksel artışa karşın niteliksel bir düşüş başlamıştır.
Bilginin hızlı dağılımı hızlı tüketimi getirmiş, medyanın izleyiciye sundukları ticari bir metaya dönüşerek, reyting yarışında, heyecan, eğlence ve keyif yaratmak bilgilendirmenin önüne geçmeye başlamıştır.
Bilgi/enformasyon akışı niceliksel olarak artarken, nitelikte düşüş olmuş, “içerik” sorunları ortaya çıkmıştır.
Ülkemiz 254 televizyon kanalı ve 1092 radyo istasyonu ile yoğun bir  rekabet/izlenme savaşına sahne olmakta ve bu ortamda medya “bilgilendirme ve toplum adına denetleme” temel işlevini yitirerek, ticari kaygılar sonucu “eğlendirme” işlevini ön plana çıkarmıştır.
İzleyicinin ilgisini ayakta tutmak amacı ile, haberler de dahil olmak üzere, televizyon yapımları eğlence sektörünün bir parçası haline gelmiştir.
Bu da iki önemli tehlike içermektedir; sansasyonel haberlerde sansasyon amacı ile moral bakış açısının çarpıtılması ile öznenin temel insan onuru ve haklarına özensizlik ve bu haber kalabalığı içinde demokrasi için hayati önem taşıyan “karar alma” mekanizmaları için gerekli “enformasyon/bilgi”nin eksikliği ya da sansasyonel olay katmanları arasında konuların gerçek boyut ve anlamlarının göz ardı edilmesi.


MEDYANIN TOPLUMU ETKİLEME YOLLARI

Kitle iletişim araçları toplumu şu mekanzimalar aracılığı ile etkilemektedir:
  1. Model alma
  2. Özdeşim
  3. Duyarsızlaştırma
  4. Sosyal duygusal gelişim üzerine etkileri
  5. Şiddeti meşrulaştırma 
  6. İnsani değerlerin kaybını meşrulaştırma
Model Alma
Kişinin tecrübelerinin yetmediği durumlarda problem çözmede başarılı modellere uyum gösterme gibi bir özelliği vardır. Kitle iletişim araçları hangi davranış ve tutumları problem çözücü olarak sunuyorsa, bu konularda danışma ve öneri gereksinimi olan insanlar bir model olarak benimsemektedir.
Özdeşim
İnsan ruhsal yapısının önemli elemanlarından biri ego idealidir. Ego ideali büyük ölçüde,   idealize edilen ebeveynlerle özdeşleşme yoluyla gelişir. Ancak tüm yaşam boyunca toplumsal etkilere de açıktır. Özdeşleşme değerler sistemimizi, neyin doğru neyin yanlış olduğu ve nasıl davranmamız gerektiğini belirleyen süperego oluşumunda da belirleyici bir etkiye sahiptir.    
Anne- baba çocuk ilişkilerinin mevcut ekonomik koşullarda sınırlandığı bir ortamda, anne-babaların idealizasyonu ve rol modeli olma güçleri hayli zayıflamıştır. Özellikle çalışan anne babaların çocukları anne babalarıyla   geçirdikleri zamandan daha fazlasını TV ile geçirmektedirler. İşin kötüsü anne babayla geçirilen zamanın önemli bir bölümü de gene TV izlenerek geçirilmektedir.  
Anne-babaların idealize özdeşim nesneleri olma olanaklarını azaltan bir etken de çoğu anne babanın TV da izledikleri kahramanlara göre daha sıradan, daha basit ve ehemmiyetsiz kişiler olmalarıdır.
Bir başka etken ise anne babaların ne yaptıkları ve nasıl çalıştıklarının çocuklar tarafından  gözlemlenme olanaklarının çok sınırlı olması ya da kalmamasıdır. Usta çırak ilişkisi bitmiştir. Çağdaş yaşam gün boyunca aileyi parçalar, herkesin kendi programları vardır.

Duyarsızlaştırma
Duyarsızlaşma, korku ve kaygı verici uyarıcılardan kaçınmak ya da onun etkisini en aza indirmek için bilinçli ya da bilinçsiz olarak benimsenen bir yoldur. Şiddet ve cinsellik abartılı bir biçimde ve çok sık olarak ekranlarda görüldüğünde, bu görüntülerin neden olduğu, rahatsızlık veren duygulardan kaçınmak için bir duyarsızlık oluşur. Bu nedenle film ve program yapımcıları özellikle bu iki temel konuda duyguları uyarabilmek için dozu giderek artırmaktadırlar. Bu durum duyarsızlaşmanın daha çok pekişmesi sonucunu getirmektedir.

Sosyal – duygusal gelişim
Toplumsallaşma ya da sosyalizasyon, belirli bir grubun ya da toplumun yaşam tarzının öğrenilmesi, aynı zamanda da karşılıklı bir etkileşim sürecidir.
Bu öğrenme sürecinde toplumdaki kalıp davranışlar birey tarafından kişiselleştirilir ve sonuçta birey o topluma ya da gruba ait bir kimlik geliştirir (Demir, 2004).
Toplumun düşünce, değer ve davranış örüntüleri kültür sayesinde bireye aktarılmaktadır ve bu aktarımda  en büyük ortamı medya oluşturmaktadır.
Kitle iletişim araçlarıyla toplumun davranış kalıpları, değerleri ve düşünce tarzları bireylere kazandırılır ve öğrenilenlerin içselleştirilmesine yardımcı olunur (İsen & Batmaz, 2002).

Şiddetin meşrulaştırılması
ABD'de yapılan bir araştırmada televizyonda şiddet kullanılan sahnelerde saldırganların % 73'ünün cezasız kaldığı görülmektedir. Bu gibi durumların aşırılığı, çözümsüzlük, umarsızlık gibi duyguların daha çok görülmesine ve yerleşmesine neden olabilmektedir.  Türkiye’de, çocukların en çok tv seyrettikleri saatlerde gösterilen filmlerdeki şiddet düzeyini araştıran bir  çalışmada,  yayınlanan 80 filmde   şiddet sahnelerinin zamansal oranının % 33.1 olduğu,
% 13.8'ini fiziksel şiddet (vurma, yaralama, öldürme),
% 10.9'unu sözel şiddet,
% 8.4'ünü ise psikolojik şiddetin oluşturduğu belirlenmiştir (Ayrancı ve ark., 2004).
Son otuz yılı aşkın bir süreçte, kitle iletişimi üzerine yapılan araştırmalardaki ezici bir bulgu, medyadaki şiddet sahnelerine maruz kalmanın çocuklarda saldırgan davranışları arttırdığı olmuştur.”

ABD’nin Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü “televizyonda şiddete maruz kalmanın, ölçülen diğer davranışsal değişkenlerde olduğu gibi, saldırgan davranışlarla güçlü bir ilişki gösterdiğini” bildirmiştir (National Institute of Mental Health, 1982).

Medyanın, izleyiciye istediği şeyleri sunduğu savunması doğru değildir, çünkü sayısız çalışmada halkın istediğinin gerçekte böyle aşırı bir şiddet olmadığı ortaya konmuştur.

ABD‘de 2000 yılında yapılan bir kamuoyu yoklamasının sonuçlarına göre, katılımcıların % 72’si TV’de çok fazla şiddet olduğunu, % 80’i bu tür programların toplum için zararlı olduğunu, % 77’si medyada gösterilen şiddetten çok rahatsız olduklarını, % 81’i TV şirketlerinin bu tür ürünleri kısıtlamaları gerektiğini, % 61’i ise popüler programların daha kötüleştiğini dile getirmişlerdir.

Sosyal-bilişsel öğrenme kuramına göre, şiddet içeren programları izleyen bireylerin bilişsel şemalarında düşmanca bir dünya temsil edilmektedir. Bireyler arası ilişkilerin şiddet içeren şemalara, senaryolara ve inançlar sistemine dayandırıldığı bir ortamda sosyalleşen çocuklar, bu tür davranışları gözleyerek, taklit etmekte, henüz 2-4 yaşlarında isteklerini tepinerek iletmeye çalışma gibi saldırgan davranışlara başvurmaktadırlar.
Çocukların yaşı ilerledikçe ailelerinde, akranlarında, yaşam alanlarında ve her gün saatlerce izledikleri TV’de gözledikleri ve içselleştirdikleri senaryolar daha karmaşık ve otomatik hale gelmekte, saldırgan davranışlara ilişkin fantezileri ve belleklerinde önceden depoladıkları senaryolar güçlenmektedir. Çevrelerinde aşırı şiddet gözlediklerinde, böyle bir dünya hakkındaki bilişsel şemaları öteki kişilerin davranışlarına saldırganca anlamlar yüklemelerine yol açmakta, bu da saldırganca davranma olasılığını artırmaktadır.
Şiddet sahneleriyle defalarca karşılaşan bireylerin zaman içinde bu tür olaylara alışır ve duyarsızlaşırlar.   Böylece şiddete karşı duyarsızlaşarak olumsuz duygusal tepki göstermeyen bir kişi, şiddet hakkında düşünürken rahatsızlık duymayacak, hatta şiddet içeren planlar kurmaya yatkın olacaktır ya da diğer saldırganları mazur görecektir

Saldırganca davranan çocuklar, bu duygularında yalnız olmadıklarına inandıklarında, davranışları için ihtiyaçları olan gerekçelere kavuşacaklar ve kendilerini daha mutlu hissedeceklerdir, çünkü medyada olağan gibi sunulan şiddet, onların bu gereksinimlerini fazlasıyla karşılamaktadır.
İlişkisel saldırganlık; vurma-kırmanın ötesinde, dedikodu yapmaya, akranları dışlamaya ve ilişkilere zarar vermeye yönelik saldırganlıktır. Bu konudaki boylamsal araştırma sonuçları, okuldaki ilk yıllarda daha fazla şiddet içeren filmler seyreden çocukların daha sonraki yıllarda da daha fazla sözel, ilişkisel ve fiziksel saldırganlık gösterdiklerini, olaylara anlam yüklemede yanlı davrandıklarını ve daha az olumlu sosyal davranışlarda bulunduklarını göstermiştir.

İnsani değerlerin kaybını meşrulaştırma
Medyadaki şiddetin yarattığı şiddete karşı duyarsızlaşma olgusuyla ilgili sonuçlara göre, çocuklar şiddet içeren filmler izledikçe gerçek dünyadaki şiddete daha az tepki vermekte, başkalarının yaşadığı acı ve sorunlara karşı ilgisiz kalmakta, empati duymamakta ve toplumda giderek artan şiddet olaylarına daha fazla hoşgörü göstermektedirler.

Medyadaki şiddetten etkilenen küçük yaşlardaki çocuklar kendilerinin de şiddet kurbanı olabileceklerini düşünmekte ve korku-kaygı geliştirmektedirler. Bu çocuklarda; ağlama sıklığı, kucak isteme, saldırganlık eğilimi, uyku bozuklukları, kekeleme, tuvalet alışkanlıklarında bozulma, güven sorunları, sosyal etkileşimden kopma, yeme düzensizlikleri, psikosomatik bozukluklar, benlik değerinde düşme, dikkatini odaklaştırma sorunları ve depresyon eğilimi artmaktadır.

 ÇAĞDAŞ MEDYANIN TOPLUMSAL ETKİLERİ
Medya tek başına bir etken olmasa da diğer ekonomik, siyasi, sosyal etkenlerle birlikte şu sonuçların ortaya çıkmasında ve pekiştirilmesinde rol oynamaktadır:

İletişimsizlik
Kültürsüzleştirme
Apolitizasyon
Tüketimi artırma

Ülkemizde 254 televizyon kanalı ve 1092  radyo yayın yapmaktadır. TRT dışındaki televizyon kanalları ve radyoların önemli bir bölümü büyük sermaye gruplarının elindedir. En çok izlenen TV kanalları birkaç kişinin ve hükümetlerin denetimindedir.
Medya istenilen insan tipi ve davranışlarının yaratılmasında en önemli rollerden birini üstlenmektedir.

Kapitalizmin gelişmesi ve egemenliğini kurması ile birlikte, sömürülen sınıflar da örgütlenmiş, politikleşmiş ve muhalif bir güç olarak ortaya çıkmışlardır. Başlangıçta çok kanlı savaşlara ve çatışmalarla  iktidarını sağlayabilen egemen sınıflar, zamanla daha yumuşak ama daha etkili yolları kullanmayı öğrenmiştir. Durumlarından memnun olmayan kitleleri, oyalamayı, apolitikleştirmeyi ve kolay yönlendirebilmeyi  başarmıştır.

Nasıl ki, ülkeler arasındaki sömürü, doğrudan sömürgeler yaratmak yerine, gönüllü ve zorunlu anlaşmalar ve işbirlikleriyle sağlanmaya başlanmışsa ülke içindeki çatışmaların çözümü için de benzer yollar bulunmuştur. Sömürülen kitlelerin önüne basit hazlar, eğlenceler atılmakta üstelik bundan da kar edilmektedir
Sonuçta medyanın yarattığı insan modeli aşağı yukarı şöyledir:
Yalnız, sahipsiz, kimsesiz, kuşatılmış
Düşünmeyen, sorgulamayan, eleştirmeyen,
Kolay yönlendirilebilen,
Basit ekonomik çıkarları dışında bir şey önemsemeyen,
Basit ve ilkel zevkleri olan
Sadece kendisine verilecek işi bilen
Başkalarının sorunlarına ve acılarına duyarsız


Gerektiğinde kiralık katil olabilecek
Basit çıkarları için zalimle işbirliği yapabilecek

Bütün bunlara karşın umutsuz olmamak gerekiyor, çünkü bunlardan rahatsız olan değişim isteyen bilim insanlarının ve aydınların sayısı giderek artmaktadır. Ancak bizim bir şeyleri görmeiz yetmez, bunları insanlara anlatmak, toplum ruh sağlığını bozan, inasani değerleri tahrip eden etkenleri teşhir etmemiz gerekir.

Bir de Tv yi kapatıp öpüşsek, konuşsak, okusak, tartışsak, örgütlensek......


KAYNAKLAR
American Medical Association (1996). Physician guide to media violence. Chicago: AMA,
Anderson, C.A., & Bushman, B.J. (2002). Media violence and societal violence. Science, 295, 2377–2378.
Aydın, O. & Aydın, G. (1993). Ekranda izlenen şiddet saldırgan davranışları arttırır mı? Psikiyatri, Psikoloji ve Psikofarmakoloji Dergisi (3P), 1 (Ek 4), 43-51.
Ayrancı, Ü., Köşgeroğlu, N., & Günay, Y. (2004).Televizyonda çocukların en çok seyrettikleri saatlerde gösterilen filmlerdeki şiddet düzeyi. Anadolu PsikiyatriDergisi, 5 (3),133-140.
Buchanan, A. M., Gentile, D.A., Nelson, D.A., Walsh, D.A. & Hensel, J. (2002). What goes in must come out: Children's media violence consumption and aggressive behaviours at school. Paper presented at the International Society for the study of Behavioural Conference, Ottowa, Ontario, Canada.
Bushman, B.J., & Anderson, C.A. (2001). Media violence and the American public: Scientific facts vs media misinformation. American Psychologist, 56 (5-6), 477-489.
Bushman, B.J., & Huesmann, L.R. (2001). Effects of televised violence on aggression. In Singer, D.G., Singer, J.L., eds. Handbook of children and the media. Thousand Oaks, CA: Sage, 223-254.
Demir, N. (2004). Birey, toplum, bilim: Sosyoloji temel kavramlar. Ankara:Turhan Kitabevi.
Gentile, D.A., Walsh, D.A., Ellison, P.R., Fox, M. & Cameron, J. (2004). Media violence as a risk factor for children: A longitudinal study. Paper presented at the American Psychological Society 16th Annual Convention, Chicago, Illinois.
Gökler, B. (1993). Çağımızda çocuk ve şiddet. Psikiyatri, Psikoloji ve Psikofarmakoloji Dergisi (3P), 1 (Ek4), 33-36.
Huesmann, L.R., Moise-Titus J., Podolski, C.L. & Eron, L.D. (2003). Longitudinal relations between children’s exposure to TV violence and their agressive and violent behaviour in young adulthood: 1977-1992. Developmental Psychology, 39(2), 201-221.
İsen, G. & Batmaz, V. (2002) Ben ve toplum. İstanbul: Om Yayınları.
Johnson, M.O. (1996). Television violence and its effect on children. Journal of Pediatric Nursing, 11, 94-99
Mert, S. (2004). Magazin ve yarışma programlarının gecekondulu kadınların kente uyum sürecindeki etkileri. H.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
National Institute of Mental Health (1982). Television and behavior: 10 years of scientific progress and implications for the eighties. Washington, DC: US Government Printing Office.
Özer, Ö. (2005a). Yetiştirme kuramının eleştirel bağlamda değerlendirilmesi: Televizyonun rezonans etkisine dair bir araştırma. Kültür ve İletişim, 8(1), 127-161.
RTÜK (Nisan-2004). Televizyon Yayınlarında Koruyucu Simge Sistemi Uygulamaya Yönelik Model Geliştirme Çalışma Grubu Raporu- Uygulama Rehberi. Ankara.
Walsh, D.A. & Gentile, D.A. (2001). A validity test of movie, television, and video-game ratings. Pediatrics, 107 (6), 1302-1308.
Zuckerman, D.M. & Zuckerman, B.S. (1985). Television’s impact on children. Pediatrics, 75(2), 233-240.


16 Mart 2018 Cuma

KİBRİN DÖRT YÜZÜ


KENDİLİK SAYGISI EKSİKLİĞİNİN GÖSTERGESİ OLARAK

KİBRİN DÖRT YÜZÜ

Doğan Şahin



KİBRİN İKİ TEMEL ÇEŞİDİ

TDK sözlüğü kibri “Kendini beğenme, başkalarından üstün tutma, büyüklenme, benlik, gurur” diye tanımlamış. Oysa kibrin bundan başka bir anlamı daha var: Soğuk bir küçümseme. Burada kişi başkalarıyla arasına mesafe koyarak, adeta bir ulaşılmazlık zırhına bürünmek suretiyle olası incinmelerden kendini korumaya çalışır. Başkalarını önemsemediğinde onların eleştiri ya da olumsuz yargılarından da kendini muaf sayar.  

Kibir burada tanımlanan iki hali ile de narsisistik olarak yorumlanabilecek bir olgudur. Büyüklenmeci kibir ile küçümseyici soğukluk aynı kişide farklı durumlarda ortaya çıkan bir madalyonun iki yüzü gibidir. Kişi onay gördüğünde, büyüklenmeci bir tutum takınırken, onaylanmadığında, rekabet hissettiğinde ya da olası bir eleştiri ufukta belirdiğinde madalyonun küçümseyici yanı, soğuk yüzü ortaya çıkar.  Mesela herhangi bir davranışı dolayısıyla eleştirilen biri “sen benim seviyemde değilsin”, “benim muhatabım değilsin”, “benim ayarımda değilsin” gibi sözlerle karşı tarafı değersizleştirerek oradan gelen eleştiriyi etkisiz hale getirmek isteyebilir.

Tüm narsisistik tutumlar ya benlik saygısını yükseltmeye ya da korumaya hizmet ederler; gene tüm narsisistik tutumlar aslında yeterince sağlam olmayan bir benlik saygısının varlığını gösterirler. Ancak büyüklenmeci kibir, daha çok benlik saygısını yükseltmeye hizmet ederken küçümseyici kibir daha çok benlik saygısının zedelenmesini engellemeye yöneliktir. Büyüklenmeci kibir içinde olan biri kendini iyi, neşeli, coşkulu, hissederken; soğuk kibirlilik içerisindeki kişi tedirgin ve sıkıntılıdır. Büyüklenmeci kibirlilikte amaç başkalarında hayranlık uyandırarak kendilik saygısını yükseltmek iken, küçümseyici soğuk kibirlilikte maksat narsisistik yaralanma olasılığına karşı savunma pozisyonu almaktır.

Yalın hali ile kibirliliğin iki temel biçimini bu şekilde açıkladıktan sonra ayrıntılarına ve farklı görünümlerine biraz daha bakabiliriz. 

Bu makalemin tamamı Birey ve Toplumun Psikodinamikleri Üzerine Yazılar isimli kitabımda yayınlanmıştır.

KOMPLOCU PARANOİD GRUPLAR

HEDEFİNİ ŞAŞIRMIŞ BİR İSYANIN ÜRÜNÜ OLARAK KOMPLOCU PARANOİD GRUPLAR Doğan Şahin   GİRİŞ Bu yazıda son yıllarda giderek artan her şe...